XII

 

            Paris. Đọc một câu trong tập nhạc cũ, hay quá:

            “Tình do Tâm mà sinh. Có khi Tình mất mà Tâm còn vọng động. Đến lúc Tâm bình an thì Tình kia mới đoạn nỗi.”

 

 

            Đầu tháng 9/1979. Hát Bãi Ngao, tỉnh Bến Tre.

            Chuyến lưu diễn lại tiếp tục đổ về hướng Bến Tre. Đoàn dừng lại 5 ngày ở Bãi Ngao, còn được gọi là Ngao Châu, một vùng bao trùm gãnh Bà Hiển và gãnh Mù U, thuộc xã Tân Thủy, quận Ba Tri, tỉnh Bến Tre. Sở dĩ được gọi là Bãi Ngao bởi vì bờ biển nơi đây đầy những vỏ ngao, vỏ hến. Cứ mỗi cơn sóng đánh vào thì lại có thêm một lớp vỏ mới tắp theo, lâu ngày trở nên đầy trên mặt cát, làm thành một màu trắng xóa, lóng lánh dưới ánh mặt trời như có pha màu sữa bạc.

            Buổi sáng thứ nhì ở Bãi Ngao, chúng tôi rủ nhau ra biển xem cá “Ông”. Trên bãi đã có rất nhiều dân làng đứng vây chung quanh cái xác của một con cá Voi dài độ 10 mét mà người ta phát giác ra trên bờ biển từ lúc sáng sớm. Khuôn mặt ai nấy đều mang vẻ thành kính. Trong các câu chuyện với nhau, chữ “ông” được nhắc tới một cách trang trọng. Chen lẫn giữa các dân làng là những viên công an Cộng Sản, bên hông kè kè khẩu súng ngắn, miệng không ngớt la hò xua đuổi cái hàng rào người càng lúc càng dầy hơn chung quanh xác của “ông”.

            Rõ ràng trong dư luận buổi sáng trên bãi biển ở Bãi Ngao đã có hai luồng ý kiến đối nghịch. Phía chính quyền thì muốn kéo xác cá về bến chợ xẻ thịt bày bán. Còn phía dân làng lại muốn đem chôn cất “ông” đúng theo thủ tục trang nghiêm. Đây là niềm tin của các người dân vùng biển miền Nam Việt Nam đối với loài cá Voi. Họ thờ cá Voi như một vị thần hộ mạng trên biển cả, tin tưởng rằng khi ra khơi, dẫu có sóng to gió lớn thế nào mà được gặp cá Voi, mọi sự cũng trở nên bình lặng. Vì vậy, mỗi khi “ông” chết, họ đều rất thành tâm làm lễ cúng kiến, chôn cất.

            Buổi sáng thứ nhì ở Bãi Ngao, mặt trời lên càng cao thì cái hàng rào người càng dầy thêm ra. Gần như cả làng đổ xô về trên bãi biển, và luồng dư luận chống đối trở nên mạnh mẽ hơn khi có sự xuất hiện của các nhân viên thuộc ngành vận tải chuyên chở của quận. Người ta la ó khi các nhân viên này dùng cái cần câu của một đầu xe be móc vào mang cá, rồi buộc những sợi giây thừng dầy cộm chung quanh bụng cá. Tiếng phản đối của dân át hẳn giọng la gào nạt nộ của các viên công an. Về sau lại có thêm một chiếc xe cam nhông chở đầy bộ đội Cộng Sản được huy động đến. Có vài phát súng chỉ thiên được bắn ra. Vậy mà cái hàng rào người vẫn không chịu giãn. Những viên đá vẫn cứ được lũ trẻ con ném vào đám nhân viên công lực. Trên khuôn mặt của các người dân Bãi Ngao, tất cả đều có cái vẻ sẵn sàng chiến đấu với bất cứ thứ bạo lực nào để bảo vệ lòng tín ngưỡng riêng.

            Bãi Ngao là vùng thuộc tỉnh Bến Tre. Trước 1975, Bến Tre nổi tiếng là nơi có rất nhiều “bà mẹ chiến sĩ” và tinh thần “ủng hộ Cách Mạng” của dân quê trong các vùng làng, quận Bến Tre không phải là thấp. Vậy mà trong các chuyến lưu diễn Bến Tre, len lỏi vào từng xã nhỏ và có dịp chuyện trò với từng “bà mẹ chiến sĩ”, tôi đã khám phá ra nỗi thất vọng không nhỏ của họ đối vối chế độ hiện nay.

            Buổi sáng thứ nhì ở Bãi Ngao, tinh thần ”đồng khởi” mạnh mẽ của các người dân trong vùng quê thuộc một tỉnh có cùng cái tên Đồng Khởi lại được bùng lên. Sự nhượng bộ cuối cùng của phía chính quyền Cộng Sản không phải là vì họ tôn trọng tín ngưỡng của dân, mà chính là do từ tia mắt cương quyết của các người đàn ông, sự hung hãn của các người đàn bà cùng đám trẻ nhỏ, đã làm nên nỗi nhượng bộ ấy. Những sợi giây thừng được tháo khỏi xác “ông”. Cái cần trục được gỡ ra. Các nhân viên vận tải lại hạ “ông” xuống vào vị trí cũ trên bờ biển.

            []

 

 

            Paris. Cũng có lúc tôi “làm thơ”, một hình thức chuyện trò với chính mình trong đêm vắng. Mùa thu đã trở lại trong thành phố Paris. Mùa thu của cuộc đời tôi cũng đã đến qua những sợi tóc bạc đang len lỏi kiếm tìm chỗ đứng ổn định trên mái đầu.

            Những sợi tóc bạc đầu tiên

            Đã nhuốm bao nỗi ưu phiền

            Như những chiếc lá thu rơi

            Ôi! Nhắc cho ta cảnh tả tơi

 

            Những nếp nhăn nheo đầu tiên

            Như giọt mưa thu ngoài hiên

            Đem đến cho ta mối phiền

            Trong cảnh thu tàn, đông sắp đến

           

            Bao mối hy vọng dần tan

            Như tuổi thanh xuân chóng tàn

            Như những hôm trời không nắng

            Mơ ước một đời còn dở dang

 

            Năm tháng không tồn niềm vui

            Cuộc đời trôi nổi tả tơi

            Hạnh phúc nào không cay đắng

            Hồng nhan nào chẳng vướng sầu đau

           

            Đôi mắt vương hàng lệ cay

            Trái tim không còn mê say

            Giòng đời biết đâu là bến?

            Tài hoa giữa chợ chẳng ai hay?

 

 

            Tháng 9/1979, hát Giồng Tre, tỉnh Bến Tre.

            Càng đi sâu vào các vùng quê Việt Nam, tôi càng nghe nẩy sinh trong lòng mình một nỗi êm đềm kỳ thú. Sàigòn và các thành phố lớn không tạo được điều này, không khiến tâm hồn tôi dịu xuống ở một mức độ cần thiết để có thể cùng thiên nhiên hòa điệu. Năm ngày ở Giồng Tre, tôi quên được gần hết những dày vò quấn quýt chung quanh, quên đi thực tại với một đời sống khó khăn và những trách nhiệm còn chưa làm cho trọn... để chỉ lắng lòng mình theo cảnh sắc nơi đây. Nơi đây xa thành phố quá: một xã nhỏ nằm trong quận Giồng Trôm có những con đường mòn len lỏi giữa các bụi tre ngạt ngào tiếng hát, những nóc nhà tranh với các mái lá rủ xuống chỉ ngang đầu một người cao vừa tầm, những lu nước mưa trong vắt chất đầy sau hè nhà tháng này qua tháng khác. Tất cả như hòa điệu với bầu trời mây trôi lãng đãng của mùa thu vừa bắt đầu, làm cho tâm tư kẻ giang hồ như cũng ngất ngây rung động.

            Năm đêm hát Giồng Tre, khán giả kéo về đầy nghẹt sân banh. Trời đang giữa mùa trăng. Con trăng tròn lấp ló sau những rặng tre, trải cái ánh sáng màu sữa bạc trên những lối mòn chung quanh rạp. Ngay mặt tiền sân khấu, các tấm màn nhung đủ màu phất phới bay theo hình sóng lượn đã làm cho tôi liên tưởng không ngớt đến hình ảnh những cánh buồm lộng gió được nhìn thấy hồi bé trong cuốn phim Hải Tặc Vikings.

            Ôi! Tuổi ấu thơ xa vời chìm trong quên lãng, sao lại có lúc sống dậy trong trí nhớ với từng kỷ niệm mồn một rõ nét dường này? Hình ảnh người cha cao gầy nắm bàn tay tôi, lách vào cửa rạp hát Đại Nam giữa làn sóng người chen lấn, một buổi chiều của năm nào xa lắc, đột nhiên như quay cuồng trước mắt trong các đêm hát ngoài trời ở Giồng Tre.

            Tôi ít có kỷ niệm về cha tôi, có lẽ bởi vì Người đã chết khi tôi còn quá bé? Tuy nhiên, cứ mỗi lần hiếm hoi nhớ tới Người là tôi lại hình dung đến buổi chiều năm ấy, ngồi cạnh cha trong rạp hát, trái tim non nớt của tôi đã rung lên từng hồi khi nhìn những cánh buồm lộng gió của đoàn hải tặc Vikings lướt đi trên sóng nước bao la về những chân trời xa xôi, bí mật. Có lẽ tôi yêu biển kể từ dạo đó? Và cũng có lẽ hiện tại với tình yêu cho những bến bờ huyễn mộng xa xăm đã bắt nguồn trong tôi ngay từ thuở ấu thơ?

            .. .. ..

            Năm đêm hát ngoài trời ở Giồng Tre, rõ ràng tôi quên được gần hết những khổ đau vướng vít chung quanh để chỉ đưa trí nhớ lần dò vào từng hốc tối của kỷ niệm, hình dung lại một cách mơ hồ đôi mắt thật buồn và cũng thật xa vời u uẩn của cha tôi trong những ngày tháng cuối sống trên trần thế. Ngày nay, có lúc tôi hối tiếc tự hỏi rằng, tại sao trong tuổi ấu thời xa xưa ấy, tôi yêu cha tôi “ít quá” đến chừng như xa lạ? Tôi đã không dám đến gần mỗi khi thấy Người ngồi thỏm sâu trong ghế bành; không dám bước mạnh qua phòng khi thấy Người nằm gác tay lên trán, đăm đăm nhìn trần nhà. Sự lặng yên ngày này qua ngày khác cùng đôi mắt u hoài thăm thẳm của Người làm cho tôi tự xa lánh. Và dạo đó, tôi chỉ thấy sợ cha chứ không là yêu như đã yêu mẹ tôi.

            Phải hai mươi mấy năm trời trôi qua, ngày nay tôi mới hiểu được nỗi khổ đau ngần nào của cha tôi trong sự lặng yên ngày đó khi Người tự biết theo với sự phát tác của chứng ung thư phổi thì sẽ không còn sống được bao nhiêu thời gian nữa. Không phải Người chỉ xa lạ với tôi mà còn xa lạ với cả chính bản thân.

            Năm ngày ở Giồng Tre, tôi tưởng như tìm lại được gần hết những kỷ niệm đã vùi sâu dưới lòng ký ức, tìm lại khuôn mặt người cha mà khi tôi hiểu và yêu được đậm đà thì đã quá muộn để có thể tỏ bày với Người tình yêu thương ấy.

            []

 

 

            Paris. Những vần thơ của nước Nga:

            “Ôi! Nỗi hân hoan của cuộc gặp gỡ muộn màng

            trong một ngày thu có mưa, và mưa đá

            Hãy tha thứ cho em

             -nhưng hơn tất cả-

            Anh tha thứ cho em

            vì em chậm đến bên anh.”

 

 

            Giữa tháng 9/1979, lưu diễn Bình Đại, tỉnh Bến Tre.

            Những ngày Bình Đại, trời mùa thu u ám lạ thường. Bức tranh vân cẩu vẫn không ngừng thoắt hiện, thoắt biến; cũng giống như tâm tư tôi cứ mãi bị chi phối theo chuyến ghe dài 7m của nhóm bạn cũ chìm lĩm trên cửa biển tại đây.

            Cái dự tính ra đi này, những người bạn tôi cưu mang đã lâu, thời gian đầu của trang sử mới. Họ dốc hết tâm lực và tiền bạc để mưu đồ cuộc vượt biển, đặt chính mình vào trong một canh bạc mà ngay từ khởi sự đã biết rằng chỉ có “thua” hoặc “thắng” chứ không thể là “gỡ”. “Thua” thì từ bước đầu cũng có thể thua dễ dàng bởi đôi mắt nghi kỵ của một anh công an nào đó. Nhưng còn “thắng” lại phải vượt qua biết bao cửa ải mới vói được tới...

            Những ngày Bình Đại, một câu trong tác phẩm Climats của André Maurois không ngớt vang trong óc tôi: “Định mệnh và ý chí con người thường hay lỗi điệu.” (Nos destinées et nos volontés jouent presque toujours à contretemps.) Người hành khách đến sân ga đáp chuyến tàu cuối thì đoàn tàu cũng vừa chuyển bánh. So le, nghiêng lệch quá! Một bi kịch bơ vơ mà cái đoạn kết mơ hồ đen đúa của nó khó có người nắm được rõ ràng. Chỉ biết cảm nhận tế nhị rằng: “Con người thật nhỏ bé trước Định Mệnh, thần linh; giống như ngọn cỏ phất phơ sẵn sàng bị nghiền nát bởi một sức mạnh bất kham dưới gót chân con người một cách vô tội vạ”; và mọi việc tưởng như có bàn tay tinh tế nào đó xếp đặt đến độ “con quay búng sẵn trên trời, mờ mờ nhân ảnh như người đi đêm!”

            []

 

 

 

 


Ấn bản

Lời tựa

01 - 02

03 - 04

05 - 06

07 - 08

09 - 10

11 - 12

13 - 14

15 - 16

17 - 18

19 - 20

>>>

Bài 12