Europe Seasons of Two Centuries

 

  • Bài 1  ( Trang 01 - 10 )
  • Bài 2  ( Trang 11 - 20 )
  • Bài 3  ( Trang 21 - 30 )
  • Bài 4  ( Trang 31 - 40 )
  • Bài 5  ( Trang 41 - 49 )

 

 



Lối ra ... 
Ngõ tắt ... 


 

 

Bài 1 ...

PART ONE : Europe, nhìn từ VN : Mùa tưởng vọng.

 

Chương một.

 

Tháng 9 năm tôi 17 tuổi, Sàigòn coi như bắt đầu vào mùa thu.

Cali, April 2007_Trong cõi Mật tông, tôi nghe một giọng người lên tiếng :
-Làm gì có mùa thu ở Sàigòn hở em ? Sàigòn chỉ có hai mùa mưa và nắng thôi..
-Không, có chứ. Mùa thu có thật mà..

khi nắng trời dịu đi, khi những cơn mưa thôi không còn  rơi nặng hạt của những trận mưa rào tháng 6 tháng 8, mà là những hạt mưa cuối cùng thanh mảnh hơi rối mù một chút. Và gió khởi sự thổi những ngọn gió leo lét đủ để một cô tiểu thư hơi ốm yếu ở Sàigòn làm duyên trong chiếc áo len móc mỏng mảnh.
Vậy đó, mùa thu Sài gòn cũng bắt đầu với sách vỡ thơm trắng khai trường, bút bille Bic của Pháp và những chiếc áo mới ..
Năm tôi 17 tuổi, nữ sinh Việt nam mặc những chiếc áo dài trắng mini ngắn ngang dưới đầu gối một chút với một chiếc quần ta cắt theo lối patte de cigare rộng ống. Áo không chít ben mà lưng vẫn ôm, tay raglan vai thẳng ngực ưởn, gọn gàng mà không e thẹn như những chíếc robe Tây phương.
Như một mùa lễ hội, lũ con gái chúng tôi se sua kháo với nhau về các mặt hàng vải may áo.
Mùa thu đó là năm học cuối cùng của Trung học, tôi mới bắt đầu để y học biết thế nào là tơ sống tơ chết, lụa chìm lụa nổi, ngoài những loại hàng nhập cảng như soie Pháp, soie Nhật hay soie Thái lan.. Trong khi vải sợi to mịn Oxford của Anh, Popeline- Nilfran cổ điển của Pháp là loại hàng vải thông dụng cho cả nam lẫn nữ ở VN thì  mặt hàng tơ lụa nội hóa có thể nói lên nhân cách của người mặc chỉ là phụ nữ với cách dệt ẩn hiện những cánh hồng Tây phương nở rộ phô trương, đóa cúc phương Đông khép hở nhẹ nhàng, hoa mai ríu rít bé nhỏ mảnh nụ, cành trúc tre dịu dàng mà rắn rõi, và cả những chữ vạn chữ thọ nam tính của những chiếc áo dài cổ kính.
-Vua ngày xưa mới mặc áo dài có chữ vạn chữ thọ..
Cali , April 2007_TV Span : Đó là chị Cào nói..
Qua Mật tông.
            Cali, May 17/2007_Cũng xuyên qua cõi Mật tông gần 5 giờ sáng nay, trong giường ngủ, tôi chụp bắt được buổi mạn đàm của Pierre TV France 3 (Les Marches de Siècle-Paris 1996) với  người Việt lưu vong ở Saigon-Bolsa về những điều tôi viết khi hiểu ra lối viết của tôi là làm sao cốt yếu giản dị nhưng phải nghe như thơ, một loại thơ mới. Trong văn phải có chất thơ. Trong thơ đương nhiên có nhạc tính ngân nga. Như có cả các loại cadences musicales */ câu kết nhạc để kết thúc câu văn hay từng nhóm chữ. Cadence Plagale lửng lơ vang lên như một câu hỏi (không nhất thiết phải trả lời). Cadence Perfecte thì tròn trịa. Cadence Imperfecte, bỏ giở ngang như những dấu ba chấm.
 Ông ta cũng khen những ví von của tôi về cái đẹp của hoa và người. Thiếu nữ như hoa hồng, đàn bà thì phải nhẹ nhàng kín đáo, bé gái như hoa mai.. Rồi ông ta nói :
            -Thí dụ, rồi đây chúng ta có thể chơi văn chương với Kamy bằng cách chen vô văn bản cô ta viết để bảo rằng, Còn những khúc hàng áo thêu rồng phượng, hoa lá nữa chi? Kamy sẽ viết xuống câu hỏi và câu trả lời..có thể như là, Chỉ có từ thời Việt cộng.
            Một nguời nào đó nói :
-Nếu vậy chúng ta có thể đề nghị sửa lại một chút như là, cành trúc tre đơn sơ mà rắn rõi. Bởi vì cô ta có nói là, trúc tre thì thể hiện cho nguời quân tử. Và là, hoa cúc thì sẽ dịu dàng còn hoa mai thì nhẹ nhàng ?
            Ngồi trong bóng đêm chờ ngày tới, tôi trả lời thành tiếng nho nhỏ:
-Quy vị đề nghị cũng đúng. Người quân tử, có lẽ bên ngòai, thoạt đầu tiếp xúc thì thấy hồn nhiên giản dị, như một đứa trẻ.. Đơn sơ, là đơn giản sơ sài. Sơ sài là tiếng bình dân thông thường. Đơn giản là chữ dùng của người có học. Gộp lại cả hai thành tiếng văn chương, đơn sơ.. Người quân tử đơn sơ mà rắn rõi.._(Chỉa ngón tay vào đầu tôi xoáy xoáy :) Chỉ tới khi tiếp cận lâu hay sâu thì mới nhận ra sự rắn rõi của họ_ maturity, nghĩa là chín chắn, trưởng thành. Nhưng cành trúc cũng là biểu tượng của người phụ nữ thanh cao, nên‘’dịu dàng’’ hay ‘’nhẹ nhàng’’gì cũng được.. Nếu hoa cúc dịu dàng và hoa mai nhẹ nhàng thì cũng hay. Dịu dàng và nhẹ nhàng, y nghĩa tương tự, giông giống nhau. Nhẹ nhàng thì dường như tự nhiên mà có, trong khi dịu dàng thì phải được dạy dỗ, giáo dục hay cố y thể hiện ra..  Nhưng còn vấn đề làm sao khi đọc lên phải nghe ngân vang_écho- sonority-résonnance ? Dịu dàng và nhẹ nhàng thì nghe như nhau, ngân nga_ rhymé, ăn vận vào nhau nhưng chìm lĩm mà không lên xuống ngân vang..
Buổi chiều, Pierre vỡ lẽ ra ngộ: ‘’Ăn vận vào nhau nhưng chìm lĩm’’, như nhạc Pháp?.. Trong khi nhạc Anh Mỹ, có lẽ giống tiếng Việt.. Chỏi tai, nhưng vẫn ngân vang..
Giơ những ngón tay lên, tôi đếm trong im lặng: ( Một, dấu sắc, âm cao nhất_hai, dấu hỏi dấu ngã, khá cao_ba, không dấu, bình âm_bốn, dấu huyền, chìm xuống_năm, dấu lặng, trĩu nặng âm trầm..)
Rồi tôi nói thành lời:
..Bởi vậy nhạc cổ truyền Việt nam, Á đông mới ngũ âm.
Radio KFI 640AM_Bill Handle Denis hứng chí cười xác nhận bởi cũng ‘’ngộ’’ ra tại sao mình chỉ khoái hát tiếng Anh dù là người Pháp_rồi nói:
-..Và họ cũng đang kháo với nhau đoạn viết về Steve David với chương hai bis hay chương ba gì đó..                      

Hết sách vỡ, áo quần, chúng tôi tán chuyện đến những chiếc xe đạp mini. Cũng lại phải mode, nghĩa là hai vòng bánh xe tròn nhỏ chỉ cao vừa đủ cho một cặp chân dài mang những chiếc nửa giầy nửa guốc kiểu Thụy Điển có đế gót vài phân đến cả tấc tây. Chúng tôi nói đến những tubes sườn xe phải uốn tròn thoai thoải mà không thẳng tuột, không nhỏ ống như những chiếc xe đạp thời trước, cũng không được quá mập thô. Màu sắc thì phải đủ kiểu vui mắt. Cô bạn thân của tôi hãnh diện khoe sườn xe đạp của cô ta là hàng nhập cảng Pháp, bảo đảm nếu có té ngã cũng không gẫy đôi. Thật ra, chị em tôi cũng đã đứng suy nghĩ mãi trong một tiệm bán xe trên dẫy phố dài Hồng Thập Tự_ Lê văn Duyệt bán toàn xe đạp mini khi phải chọn giữa một chiếc sườn xe nhập cảng hay đồ nội địa Chợ lớn. Giá cả có chênh lệch nhưng không phải quá vô ly để không mua được. Dù vậy, chị em tôi vẫn chọn hàng nội địa, vì.. tại sao lại phải té ngã khi chiếc xe bé nhỏ vừa vặn đứng ngồi như mode mini cốt y chế tạo ra cho đàn bà con gái dùng ?
Và như thế, bọn thiếu nữ Sàigòn chúng tôi đã sẵn sàng để bắt đầu một mùa khai trường mới.
Một cô bạn khác của tôi, nhà ở mãi tận vùng ngoại ô Phú nhuận Bà Chiểu, phải lặn lội đi học xa xuôi nên không bận tâm về những chiếc xe đạp, mà xe Honda Dame là phương tiện di chuyển của cô ta. Tháng 9, cô bạn tôi phóng xe đến nhà rủ tôi đến trường xem thông cáo ngày khai giảng. Chúng tôi mặc những chiếc quần tây vải Jersey thun dầy bó đùi loe ống chân, áo sợi mùng Indien sơmi dệt mỏng, thân rộng vai chồm, hay sơmi bó eo sát người kiểu Clocloche */Claude Francois, ca sỹ Pháp thập niên 70 để cảm thấy mình có chút tự do ngỗ ngáo khi mò đến ngôi trường nữ công lập nổi tiếng và cả nổi tiếng là khó khăn nhất Sài Gòn.
Khó khăn từ những sợi chân mày con con phải để tự nhiên không được tỉa nhổ, đến những cánh áo lót bên trong chiếc áo dài đồng phục trắng phải mặc, để không được phô bày dù một khoảng da thịt bé nhỏ nơi lưng eo áo. Khó khăn đến độ, nếu anh trai đến đón về mà nét mặt không giống, chúng tôi cũng bị những nữ giám thị canh trường hỏi thăm sức khỏe, l ‎‎y lịch những ngày kế đó..
Vậy đó, chúng tôi đến trường để biết ngày đến trường trình diện các Giáo sư hướng dẫn chính, rồi sẽ nhập học sau đó vào giữa tháng mười, muộn hơn mọi năm gần ba tuần lễ. Đó là một sự kiện đặc biệt, khai giảng gần như cùng lúc với các trường Đại học ! Tự nhiên chúng tôi thấy mình như quan trọng người lớn hơn.
Và vì vậy, thay vì trở về nhà ngoan ngoãn như những đứa trẻ của mọi năm trước, chúng tôi quyết định chạy rong một vòng  phố phường, cười nói vang ầm trong gió khi chiếc xe phải rồ ga phóng nhanh hơn. Chúng tôi đảo ra Gia Long, Nguyễn Huệ, Lê Lợi, Tự Do.. những con đường phố lớn Saigon. Giữa một ly chè, một cốc kem dừa hay một chầu ciné, chúng tôi chọn xem phim, nên đã dừng chân ghé nhìn mọi bảng vẽ quảng cáo tựa phim ở những rạp chiếu bóng lớn. Saigon lúc đó đang rộ lên những phim chuyện Việtnam với đạo diễn VN từ Pháp về.
Cuối cùng, chúng tôi chọn về lại khu Tân Định để giá vé được rẻ hơn và đúng xuất vào phim.
Bảng quảng cáo trước rạp Văn Hoa vẽ một khuôn mặt nhìn nghiêng nghiêng, hơi ngước lên của Romy Schneider cạnh một đoàn tàu lửa và tựa phim, Chuyến xe lửa tình.
Nữ tài tử người Đức này, người Saigon nếu yêu ciné Tây phương hẳn đều biết đến như là một khuôn mặt lớn của nền điện ảnh Pháp và Âu châu; và mối tình của cô ta gẩy đổ ở những năm đầu thập niên 60 với Alain Delon, nam tài tử lớn của Pháp, để rút lui vào bóng tối, cũng được chị em chúng tôi biết đến qua tạp chí điện ảnh Pháp, Cinéma Revue, khi tôi chỉ mới được chừng 5-6 tuổi. Sau hơn mười năm vắng mặt trên màn bạc, báo chí Saigon đã ngạc nhiên quảng cáo nồng nhiệt sự quay lại của Romy Schneider, với cuốn film La Piscine (Hồ bơi), năm rồi. Còn cuốn film Chuyến Xe Lửa Tình này (Le Train, tác phẩm văn chương của nhà văn Bỉ, Georges Simenon), họ chỉ nói sơ qua rằng nam tài tử chính lại là một diễn viên kịch nghệ Pháp.. còn trong bóng tối.
Đập vai cô bạn, tôi đòi vào xem Chuyến Xe Lửa Tình.


Trong bóng tối của rạp ciné, đứa trẻ con 17 tuổi lặng ngắm nét đẹp tràn đầy, sâu lắng mà vẫn nhẹ nhàng của Romy Schneider trong vai một nguời đàn bà nghiêm trang, hơi lạ lùng và cứng cõi nhưng dịu dàng, hình như có một điều gì đó để như là chịu đựng. Ngắm cái mái tóc giản dị có cái búi tóc nhỏ xíu đằng sau, phơi bày một cái trán tuyệt vời. Ngắm cái áo robe midi màu đen cũng giản dị, tay ngắn, nối ngang eo, ôm dài xuống đùi che đầu gối. Và lạ lùng, hình như Romy Schneider chỉ mặc độc có mỗi chiếc robe đó trong suốt cuốn film.
Còn nhân vật nam, Jean Louis Trintignant, với cái vẻ cũng nghiêm trang, nhưng trầm mặc, trụ định, như lặng lẽ quan sát mọi sự khi nhìn ngó; lại làm cho khán giả chú y và gợi nhớ mãi mãi ở cái cách đẩy đôi kính trắng lên mắt một cách đặc biệt, mang đầy nét suy nghĩ của mình.
Ciné Tây phương chiếu ở Saigon khi đó chỉ chạy chữ phiên dịch những câu đối thoại, mà nếu không đọc kịp, người ta có thể không hiểu rành chuyện phim.
Bởi vậy, chúng tôi không hiểu mấy khi nhân vật nữ chính đột nhiên xuất hiện lạc loài trên một chuyến xe lửa hỗn độn những con người khác cũng khá đặc biệt và linh động nhân cách; có chiến tranh của một cuộc chiến nào đó với máy bay thả bom, hay bắn những tràng đạn dài và có người chết, hay bị thương. Chuyến xe lửa đã có lúc phải dừng lại, nhưng rồi vẫn tiếp tục cuộc hành trình của nó đến một vùng tản cư nào đó ở Âu châu. Chúng tôi cũng ngờ nghệch về mối tình chớp nhoáng bất ngờ của hai nhân vật chính, xẩy ra vội vã chỉ trong một chuyến tàu, một chuyến đi; vì cũng có đoạn cảnh tình dục, ái ân của họ mà màn ảnh đã trình ra một cách thanh nhã, không thô tục.
Chúng tôi không hiểu bởi vì chúng tôi vẫn còn là những đứa trẻ con Á đông mới lớn mà tình yêu là điều huyền bí; những đam mê vội vã theo lối Tây phương thì hơi khó chụp bắt một chút; chuyện đàn-ông-đàn-bà như là trái cấm, khó tiếp nhận.

97.1 FM _Spitz / Doc hỏi:“Chuyện-đàn ông-đàn bà” là  sex chứ ?
Howard Stern : Dịch là man-woman relationship is a tabou of Eva’s apple..
Pierre TVF3 trong Mật tông: Tabou à pomme d’Eva, Kamy muốn viết như thế.

Ở đây có một chút ghi nhận về ngữ pháp: Chuyện tình yêu, đam mê, tình dục nam nữ.. đã được cố tình viết sau một dấu chấm phẩy. Sau một dấu phẩy thì đó là nhận xét của một đứa trẻ còn lờ mờ nhận thức, chưa thấy hết mọi mầu sắc của những điều đó (vì những điều đó chỉ là phụ thuộc mà điều không chụp bắt, học hỏi được qua film ảnh mới là điều quan trọng đối với nó). Sau một dấu chấm, là nhận thức đầy kinh nghiệm của một người đàn bà (xác định và có ngụ y để khai triển thêm). Bởi vậy, tôi chọn sự lửng lơ, như một người lớn còn nhìn với con mắt của một đứa trẻ, và viết về.
 Mật tông Cali, May 18 / 2007_Pierre TV France 3 kháo: Trong khi ‘’bọn họ’’, thật, không có một chút trình độ nào để hiểu được Kamy ! Trong tất cả những người yêu cô ta, có lẽ chỉ có Blair mới hiểu nổi Kamy vì chỉ có Blair mới nói được về Kamy như là, “Grâce takes in human form”
*/Ân sủng thiêng liêng mang xác thân con người ..
Stern nghe được, tức khí vì như bị xếp chung vào ‘’bọn họ’’/ the first generation, bay tới gặp Thủ tướng Anh, Tony Blair, một trong những đại diện cho Âu châu, đang nhóm họp những phiên tòa ở Saigon-Bolsa, Nam California để tiếp tục điều tra tội ác sử dụng vũ khí mới trên Kamy. Sau một mớ đối thoại qua về dằn tới xốc lui
*/a bunch of cassis-dos d’âne conversation
với Blair_như muốn Blair phải minh định lại với mọi người, thêm một lần nữa, vị trí cho mình trong cuộc đời Kamy; cuối cùng  Stern chỉ còn nước bổ túc, tung qua hứng về
*/launching-received,
như là_Nàng là Thượng đế, là vị thầy của nhân loại và tôi yêu nàng trên mọi thứ dù tôi có hư hỏng, huống hồ tôi không hư hỏng.. 

Trên con đường về đầy nắng ban trưa, cô bạn lớn hơn tôi một tuổi đã đưa tay che miệng cười to tiếng:
-Mày nghĩ sao về cuốn phim? Có con mẹ thật là thô bỉ..
-Con mẹ nào?
Tôi tưởng bạn tôi nói về một con mẹ khán giả nào đó trong rạp cíné.
-Thì cái con mẹ cũng làm tình trên xe lửa.. Cái con mẹ đó la om sòm, thật là kỳ cục, đĩ thỏa..
-Ạ..
Ngang đây tôi giao hẹn : ‘’ạ’’ thì dịch là ‘’ah’’, một chữ ‘’h’’, nghĩa là ‘’có thấy, có biết rồi nhưng không có gì để nói’’; trong khi ‘’à’’ viết thành ‘’ahh’’, hai chữ ‘’hh’’, nghĩa là ‘’ừ nhỉ, có thấy nhưng không để y’’. Còn ‘’a’’ sẽ là ba chữ ‘’h’’, ít dùng hơn nhưng cũng có, là ‘’giờ mới biết, mới hiểu ra, ngộ sự’’.
Trong cõi Mật tông, tôi nghe Pierre kháo với Saigon-Bolsa: Chúng ta viết văn với những cảm nhận lung linh mơ hồ, trong khi Kamy thì rõ ràng giải thích, rồi quy định ra được cách viết; cũng như âm nhạc cô ta chơi, tìm ra được những y tưởng mà vẫn giải thích bằng technique..
-(Ạ, có những générales techniques académiques
*/Kỹ thuật chung chung của học đường
trong cả âm nhạc và viết văn; rồi có loại techniques débrouillards sur-champs
* /kỹ thuật xoay xở khi lâm sàng thực chứng
tình cờ nghĩ ra, tìm thấy khi chơi những tác phẩm âm nhạc khác nhau mà phải gặp khó khăn mới nẩy ra được, cũng như viết một cách cầu kỳ những mớ chữ nghĩa khó viết, dù là Rác _ vì .. không dễ tính). 

 Nhưng rồi chúng tôi cũng chỉ bật cười bỏ lửng ngang, bởi vì chúng tôi vẫn còn là những đứa trẻ con và chuyện tình dục là của người lớn mà những đứa trẻ con thì phải ngượng ngùng khi nói đến.

Tháng 10 năm đó, khi nhập học, chúng tôi đã quên mất “cái con mẹ thô bỉ” nhưng vẫn bật cười với nhau khi tôi cá với cô bạn tôi rằng Vĩnh Đễ, thầy dạy Triết của chúng tôi, chắc hẳn cũng có đi ciné và cũng có xem cả film Chuyến Xe Lửa Tình đó, bởi cái cách Vĩnh Đễ với những ngón tay ngâm ngâm đen, thuôn thuôn dài đưa lên gọng kính trắng, giữa hai mắt, để đẩy kính. Hệt như Jean Louis Trintignant. Những giờ lẻn vào học trộm Triết những năm trước đó, khi tôi 14-15 tuổi, Vĩnh Đễ đã không có cái lối đẩy mắt kính trên sóng mũi đó, mà chỉ giơ tay cầm vào một gọng mắt kính để sửa lại kính trên mắt mình, như mọi người.

‘’Như mọi người’’, tôi viết sau một dấu chấm, rồi sửa lại  sau một dấu phẩy. Tại sao ? Đố ! Tại tôi tha không sát savon, không muốn kể tội. Sau dấu phẩy, ‘’như mọi người’’ chỉ là một điều nhỏ nhặt, phụ thuộc vào điều viết trước đó, là sửa lại gọng kính. Trong khi sau dấu chấm, là một mệnh đề chính ngắn gọn, để lửng lơ nhưng ngụ nhiều hàm y, và người đọc tha hồ thêm thắt những mệnh đề phụ, (chứ không phải chỉ có chuyện sửa gọng kính) .. để hạ bệ một thần tượng, thí dụ.
Cali , May 17/2007_ Radio Joe 97.1BFM, Tom-Diều-hâu /Tom-Like-Sầu la làng:
-Nobody cares ! Nobody cares !?! */ Ăn nhằm gì, viết sao cũng được ! Không ai thèm để y đâu !?!
Nhưng Tom phải câm họng, bởi vì : Quy vị vẫn chưa cảm nhập được chuyện chơi- văn-chương ! Chơi mà, đâu sợ mất thì giờ. ‘’Chơi’’ đã hơn 10 năm rồi, sao Joe không dạy cho kép của Joe ?!.. Thôi phải rồi, qu y vị là dân-thợ-nói. Chứ dân-thợ-viết, họ thèm biết những ngón nghề của tôi, cũng như dân-thợ-đàn thì muốn học những kỹ thuật duơng cầm cổ điển với tôi.. Mà này, đào hay kép của Joe vậy Joe ?
i>

Tom xuống giọng xuôi xị : That’s right !
*/ Thôi, cũng được. Cũng đúng thôi !
-Ạ, quy vị homosexual..
< Tôi nói một mình, rồi bật cười:
..Có muốn viết vào đây không.. (“That’s right!” như là lời thú  nhận) ?

Vĩnh Đễ ấy à ? Mà tôi viết tắt là ViDe, Nỗi Trống Rỗng Tuyệt Vời_đã là nhân vật đầu tiên làm cho con tim của một đứa trẻ gái biết rung động trong nhiều năm tháng với nhận thức phái tính khác biệt giữa người và người.
Câu ‘’ấy à’’, có lẽ dịch sang tiếng Pháp là ‘’est-ce’’.. Có muốn viết xuống đọan đã giải thích này không ?
Trong cõi Mật tông, một người lên tiếng nói :Viết xuống đi em !

-Vậy thì, nếu chỉ viết rằng, ‘’Vĩnh đễ, mà tôi..’’ thì là một câu viết thú nhận thông thường. Nếu viết với một dấu hỏi, có hay không có ‘’ư’’, như là ‘’Vĩnh Đễ ư ?’’, là một câu hỏi nghiêm trang mà câu trả lời tiếp theo đó phải là một xác nhận hoặc thế này, hoặc thế khác, và chỉ có một. Còn với ‘’ấy à’’, một câu hỏi lơi khơi nhẹ nhàng, như có như không, như hỏi như trả lời, có thể đúng thật có thể láo toét những điều viết kế đó; cũng như để bỡn cợt với quy vị rằng, Vĩnh Đễ_có đúng là Vĩnh Đễ mà quy vị muốn biết thêm, muốn nhắc tới không. Muốn thì nói, không muốn cũng không sao, khỏi nói tới..
Bởi vậy, ‘’est-ce’’ không thấy dùng trong đời sống bên Tây, chỉ rất hiếm hoi mới thấy trong sách vỡ triết học văn chương, lại có thể vang vọng đúng cái triết ly đầy phản chứng của ‘’ấy à’’ đó trong tiếng Việt.. Dịch sang Anh ngữ, ‘’is it’’ thì nghe quá thông thường, nghiêm trang như  xác nhận, ‘’was it’’, cũg thông thường, nhưng nghi ngờ không có thật. Có lẽ phải là ‘’so then ?’’, mà kiểu thức Kamy-hổ- lốn sẽ là ‘’so alors ?’’

 

Chương hai.

 

Chưa đầy một năm sau, 30 tháng 4/ 1975, Saigon chợt đổi tên thành Thành phố Hồ chí minh. Tháng 9/1975,  kỳ thi Tú tài cho dân miền Nam tưởng không có, rồi cũng được chính phủ Cách mạng lâm thời Việt cộng đặc cách tổ chức, gọi là kỳ thi Tốt nghiệp Phổ thông cấp 3. Lớp 12 ban C, văn chương triết học và Pháp văn của chúng tôi trước đã ít ỏi chừng 32-33 người, chỉ bằng một nửa của 14 lớp 12 khác trong trường, giờ chỉ còn lại loe ngoe trên chục đứa. Sân trường vắng hoe, thầy cô và bạn bè có nhiều người đã di tản ra ngoại quốc. Số còn lại cố cắp cặp đi học chờ đi thi, một bài luận tư tưởng chính trị Quốc văn, một bài luận Pháp văn cũng lại tư tưởng chính trị, và môn Toán học. Vậy thôi, chỉ có ba môn, mọi môn học khác đều bị xếp xó, và dĩ nhiên Triết học đại cương cổ điển Âu Tây phải dẹp bỏ.
Và chẳng bao giờ tôi thấy lại Vĩnh Đễ, dù có một cô bạn thân cả quyết rằng thầy chưa di tản, vẫn còn kẹt lại vì có gặp.
Lũ học trò con gái lớp 12 chúng tôi ngỡ ngàng với những từ, những ngữ vựng lạ lùng đến kỳ cục, khó hiểu; nhưng rồi cũng qua đi, những ngày học bổ túc chương trình tư tưởng cách mạng Cộng sản, những sơ yếu ly lịch bản thân và gia đình phải khai, phải viết ra để thanh lọc thành phần, những ngày thi đứa đậu, đứa rớt.. Ăn nhằm gì một đám nhỏ nhân loại như chúng tôi. Cả khối dân Saigon đông nhung nhúc những cũ, mới, hổ lốn .. còn bị sàng xẩy, tung hê lọc lựa và cả lọc lừa (bằng quen biết, chạy chọt tiền bạc, giấy tờ nhập cư giả thật..) để có kẻ lại bám trụ được hay văng đi, biến mất. Huống hồ..
Saigon lại tiếp tục sống cái lối riêng của nó, dù phập phồng, bất trắc và hình như cả phản động chống đối ngầm. Và vì vậy, mọi cơ sở được sinh hoạt lại dần, những rạp ciné, nhà hát, quán ăn, café lại  mở cửa.
Bọn chúng tôi, những đứa trẻ con đang lớn rồi cũng phải thành người lớn để tiếp tục có những lần rong chơi phố phường, không với bạn bè mà với những người yêu.
Lại vẫn những vòng lạng xe, tốp lại đứng nhìn những bảng quảng cáo để chọn film trên phố lớn. Không còn những film cao bồi ‘’màn ảnh đại vĩ tuyến, đại sản phẩm, đại tài tử Ý-Mỹ trên màn bạc Holywood’’ (cái gì cũng ‘’đại’’, sic !) của một Giuliano Gemma, Charles Bronson hay Clint Easwood, .. bắn súng nhanh như điện xẹt, vang động (‘’đại’’) âm thanh ba, bốn chiều gì đó. Không còn Lee Tiểu Long hay Chuck Nouris múa chưởng lực, võ Tàu Hongkong. Không còn Kiều Chinh, Thanh Lan, Băng Châu mảnh mai, gầy ốm.. Không còn cái này, không còn điều kia.. Thay vào đó là những tên tuổi KiliKulu nào đó khó đọc, khó nhớ của Tiệp Khắc, BaLan, Hungary, Liên xô.. để tôi vỡ lẽ ra rằng, thí dụ, những cô đào ciné thứ thiệt của Nga, những ‘’..cheva’’ như trong ‘’ Ô, cái lườn em thì tuyệt vời quá đổi’’, hình dạng nhân diện hoàn toàn chẳng giống gì với một Julie Christy, nữ tài tử Anh quốc cao ốm, đẹp lạnh buồn, khép kín mà vẫn lẫy lừng trong vai Lara, nhân vật nữ chính trong Docteur Zivago, tác phẩm văn chương Nga của Boris Pasternak, đoạt giải Nobel văn chương của Thụy Điển, đoạt cả giải ciné Mỹ, Oscar.
Đa số nhân vật đàn bà trong phim ảnh Xô viết (và cả Bắc Việt) thì ngồn ngộn béo tốt, đẫy đà thâm thấp, có vẻ thế gian, trần tục, ồn ào nhộn nhịp, thiệt như  đời sống, như người trong đời sống (như những nữ cán bộ, bộ đội Bắc Việt, sic !) mà người ta có thể ôm vai, thậm chí vỗ cả mông, tán tỉnh..
Không còn những giòng chữ chạy phụ đề mà là thuyết minh viên một mình đọc mọi câu nói qua về nên các âm thanh, tiếng động chính trong phim ảnh không còn rầm rộ ồn ào như ciné trước nữa. Mọi điều không còn giống như trước nữa.     
Romy Schneider, Jean Louis Trintignant và Le Train, như biến mất tiêu luôn vào một cõi nào đã qua, như viễn mộng_một trang đời khép lại.

Khi đảng ủy thành phố ra lệnh tịch thu băng nhạc, sách báo, văn hóa phẩm thời Mỹ Ngụy, vào khoảng giữa năm 1976, thì cán bộ phường khóm hưởng ứng rầm rộ, phát động chiến dịch dân tự nguyện đi tới từng nhà dân để tịch thu (lẫn nhau!), để đem nộp nhà nước. Dĩ nhiên chị em tôi khệnh khạng không tham gia, nhưng vẫn phải thò ra cho có một số sách báo, thếp nhạc để cho tịch thu khi đoàn người ồn ào kéo tới trước cửa nhà. Chiến dịch xẩy ra cuối tuần và liên tiếp vài tuần. Những lần sau chót, họ luôn luôn rao lên om sòm chỉ một câu hỏi (như móc họng, như đe dọa), Bà con ơi, có chắc là không còn sản phẩm văn hóa đồi trụy chống phá Cách mạng trong nhà không? Giữ lại sẽ rất là nguy hiểm, như bom nổ chậm..
Hết báo tới sách. Nộp tới nộp lui đến hết cả sách. Những cuốn sách ưa thích còn lại được chị em tôi lựa tới lựa lui, tính bỏ thí ra cho rồi, lại lượm lên tiếc rẻ, cuối cùng .. kệ mẹ, cứ dấu cất lại. Kệ sách trong phòng khách, chúng tôi để trống trơn, lèo tèo dăm cuốn tự điển, sách làm người.. bởi vì các ông bà Tổ trưởng an ninh khu phố cũng như thành phần lao nhao tòng vong gọi là Cách-mạng băng-đỏ có thể gõ cửa xông vào nhà kiểm tra, hỏi han vớ vẩn và làm phiền bất cứ lúc nào; huống hồ Công an thứ thiệt.
Một tình cờ làm chúng tôi thấy mình thật ngốc khi để tịch thu sách báo..khơi khơi.
Ngay sau chiến dịch tịch thu văn hóa phẩm phát hành trong thời chính quyền Saigon cũ đó, một hôm mẹ tôi gọi vào nhà một gánh ve chai để bán đi những chai bia 33 mầu nâu mà bà hay uống, những lọ hủ trong bếp không dùng tới.
Trong hai quang gánh của bà buôn ve chai đã có sẵn hai chồng giấy báo và tạp chí khá cao. Ở trên cùng một chồng sách báo là một bài nhạc Phạm Duy, Nụ Hôn Đầu_ in trên tờ bìa sau của một tạp chí nào đó, loang lỗ đẫm vết bơ hay dầu ăn. Tò mò, tôi ngồi xuống bới xem thêm trong lúc bà ve chai đang lo cân đong, mặc cả giá mua những lọ hủ với mẹ tôi. Lật giở lên thêm, lại một trang bìa sau mặt trong của một tạp chí VN, một bài nhạc Rock Anh-Mỹ của Beegee, How Can You Mend A Broken Heart, có cả phần đệm dương cầm. Mừng quá, tôi rút ra. Trang báo bị xé rách một góc, chỉ mất chừng một hai nốt nhạc, có lẽ. Lật giở thêm nữa, lòi ra một mớ tạp chí ngoại ngữ. Romy Schneider, JL Trintignant và Le Train, ồ, bỗng hiện ra trên hai tờ đứt rời lẻ loi của một tạp chí Pháp khổ to !

Mật tông Cali _Pierre TVF3: Không lẽ  là.. Không, đúng là tuần báo VSD *   
/Vendredi, Samedi, Dimanche, phát hành 3 ngày cuối tuần.
Cả Saigon –Bolsa cười ồ lên.

Một trang nửa cột dưới, có hình chụp lại một toàn cảnh trong phim khi hai người đang đứng cạnh bên một cái phông tên nước trong lúc đoàn tàu dừng lại. Tờ thứ hai, một trang in đầy chữ. Mặt bên kia, chụp đầy trọn cả trang báo, là cận cảnh hai người đang ngồi gần như đối diện nhau trong toa tàu, khuôn mặt Romy nhìn nghiêng nghiêng, trong chiếc áo đen muôn thuở, hơi ngước lên nhưng nhìn xuống như hờ hững thờ ơ; trong lúc JL Trintignant thì chụp lấy thẳng, đang cúi xuống như suy nghĩ..
Thôi, hiểu rồi. Có một số người Saigon nào đó đã không ngốc nghếch như chúng tôi để bị tịch thu sách báo khơi khơi mà họ thì giữ lại để bán đi, dù bán ve chai. Thôi, đủ rồi, đến phiên tôi bây giờ, tôi phải giữ lại những trang sách báo này cho mình.
Khởi sự, tôi hỏi xin thẳng với bà bán ve chai. Thẳng thừng, bà ta từ chối :
-Đâu có được, cô hai. Giấy báo này là tôi mua chứ có lượm không đâu.
Lấy ra hai, rồi bốn hủ lọ chai nhỏ trong mớ chai lọ mẹ tôi bán đi, tôi nằn nì xin đổi. Giá chai lọ cân bán kilô thì hơn giá kilô giấy báo. 
-Trời ơi, sách báo Mỹ ngụy mà cô giữ làm gì?!
-Vậy, sáu hủ chai đổi lấy chỉ có bốn tờ giấy, chị có chịu không?
-Văn hóa phẩm đồi trụy, cô hai giữ lại là phản động, thôi đừng..
Rồi người đàn bà trẻ giới lao động hạ lưu đó bật cười giòn giã :
..Còn cô muốn cho không tôi những cái hủ, thì tôi cảm ơn, chứ đừng giữ mấy tờ báo, nguy hiểm cho cô. Thiệt, tôi vì cô mà tôi nói, chứ vài tờ giấy thì ăn nhằm gì..
Tiếc rẻ, tôi đành bỏ trả lại vào quang gánh. Thật may mắn, mẹ tôi lại gọi bà ve chai lên nhà trên để chỉ bán vài ngọn đèn néon đang mờ bóng sắp chết. Cuỗm luôn bốn tờ giấy tạp chí, tôi để lẫn vào mớ ít chai lọ trong một quang gánh ba cái lọ con, để đổi lén.  
Không, tôi phải có những trang tạp chí này, như giữ lại một chút hương mùa cũ đã qua đi, không còn nữa.

Hai trang hình Romy Schneider và JL Trintignant được tôi lồng luôn vào bìa sau, mặt trong và mặt ngoài, bọc nylon trong của quyển vở nhạc to cồ, dầy 400 tờ mà tôi chép tay, toàn là nhạc và lời những bài nhạc chọn lọc VN thời cũ, đã dần dà sau đó được sưu tầm trong lén lút và .. phản động.
(Dĩ nhiên, Nụ Hôn Đầu và How Can You Mend A Broken Heart cũng chui luôn vào trong đó).   

Saigon vẫn tiếp tục sống cái lối riêng của nó. Người đi thoát, kẻ kẹt lại; có kẻ chờ ra đi và cũng có kẻ trở về. Gia đinh tôi với những lần toan tính trốn đi ra nước ngoài, có cô em út mất tích biển Đông, ông anh cả đã ra đi sang Pháp, và cuối cùng, cả nhà đang chờ xuất ngoại. Tháng 7-8 / 1982, anh tôi và bạn bè anh từ Berlin_Cộng hòa liên bang Tây Đức về thăm nhà hai tháng sau hơn 10 năm du học xa xứ. Chỉ sau vài ngày thân thiết gặp lại nhau, cả nhà tôi và anh bắt đầu có những lấn cấn tỏ lộ những bất đồng chính kiến chính trị. Trước và sau hiệp định Paris tháng giêng 1973 giải quyết chiến tranh VN cho Mỹ rút quân về xứ, anh vẫn thường gửi về nhà những tấm ảnh chụp chung với rất nhiều những bạn bè Đức hội họp đông đảo ngoài trời mà anh gọi là ‘’người Tây Đức tiến bộ’’. Chị em tôi đọc thư, ngắm nghía ảnh rồi bảo nhau, ừ cũng phải, anh có bạn Đức dễ dàng vì dân Đức cũng có định mệnh lịch sử chia đôi đất nuớc như dân VN. Cho tới biến cố đất nước 1975 là những tấm ảnh sinh hoạt học tập, văn nghệ ‘’Sinh viên Hội Đoàn kết’’với bạn bè VN, đa số là con cái sỹ quan quân đội Cộng hòa miền nam du học ở Tây Đức, kèm với thư viết thấp thoáng có màu thiên cộng Marxiste mà anh gọi là ‘’Xã hội chủ nghĩa’’gì đó.. Chị em tôi ngạc nhiên thắc mắc, tự hỏi không biết những điều trái ngược này có dính líu gì tới ‘’những người Đức tiến bộ’’ không. Mà có cũng không sao, vì xã hội tự do tư bản phương tây, điều gì mà chả có; ngoài đảng thiên hữu, nước Pháp cũng có đảng Xã hội và chẳng công khai có luôn một đảng Cộng sản đó sao?  Sau biến cố 1975 là những lá thư viết dồn dập, cổ võ cả nhà phải hưởng ứng, tích cực tham gia vào xã hội, guồng máy chính trị mới của đất nước thống nhất, còn anh và bạn bè thì đang ráo riết học tập l y tưởng chủ nghĩa Mác-Lê Hồ và hẹn sẽ trở về phục vụ quê hương .. Cả nhà tôi té ngữa ra, hèn gì những lá thư trước đây! Mẹ tôi vừa lo mất con, vừa bực anh ngây thơ có thể trở về trong khi cả nhà lại ra đi, bảo chị em tôi viết thư làm sao nói cho anh biết về đời sống trong nước mà vẫn tránh thoát được chế độ kiểm duyệt thư tín nước ngoài; vì những lá thư nhận về thường là hơn hai tuần cho đến một tháng; trong khi thư của một ông anh khác (thuộc loại apolitic_ đếch chơi chính trị), lâu lâu lại có cái lâu lắc hằng ba, bốn tháng mới nhận được và có dấu bưu điện Hà nội kiểm duyệt mở ra, dán cả băng keo lộ liễu trả lại..
(Đoạn vừa viết ở trên cố tình không cắt ngang, xuống giòng phân đọan; hoặc nhiều lắm chỉ phân đọan theo lối générales techiques academiques / kỹ thuật chung chung của viết văn học đường, bởi vì ..)
Suy nghĩ mãi rồi tôi viết, anh Trọng có giỏi

Kamy World Internet _Ở đây thì dịch là, Si tu avais le culot..

thì thử về nước mà đi lao động chân lấm tay bùn. Thiếu điều tôi muốn viết, còn tụi em, tiểu thư thành phố không ‘’giỏi’’ nổi.
           
Còn đây thì, comme des princesses citadines, nous ne pouvons pas d’être bien- faites de culots pour..

Ấy vậy mà anh về thật, dù trễ muộn hơn bạn bè anh một chút, bởi vì bố của họ phải đi cải tạo trong những trại tập trung của chế độ Cộng sản, còn anh thì vì phải lo tiền.

            Mẹ tôi hục hặc với anh ra mặt, còn chị em tôi thì .. ‘’tình thương xóa bỏ hận thù’’, (Câu nói chiêu hồi của hết phía cộng hòa lại tới phía người cộng sản) huống hồ chỉ là chuyện bất đồng chính kiến, ăn nhằm gì. Tuổi trẻ cần có một ly tưởng nào đó, người không có ly tưởng là người đáng chán. Bởi vậy, nhìn anh ngơ ngác như người từ cung trăng rơi xuống, ngạc nhiên hứng khởi trước mọi sự, ngẩn ngơ quyến luyến vì mọi người, gặp bất cứ ai cũng muốn ôm mừng (người cùng chí hướng) hoặc vỗ về (những người bất mãn); là tôi chỉ lẩn thẩn nghĩ đến tựa một tác phẩm dù chưa đọc tới, Người ở đâu về, của nhà văn Tây Đức, giải Nobel, Heinrich Boll. Phải, anh ở đâu về?
Cũng như bạn bè anh, họ ở đâu về, ở phía chiến tuyến nào về lại đây mà vui mừng hào hứng? Dường như có một điều gì thật trái ngược, nghịch ly. Anh, và nhất là bạn bè anh, không là người, là con em của chế độ cũ miền Nam, mà Việt cộng gọi là ‘’ngụy quân ngụy quyền’’, thua cuộc lịch sử và đa số đang chịu bị sự đối xử phân biệt của chế độ Cộng sản trong nước đó sao? Tất cả bọn anh chẳng là người đang được sung sướng sống trong khối Tự do Tây phương giầu có _dù tư bản Âu Mỹ mà bọn anh miệt thị là’’thực dân ăn người kiểu mới’’, để quay về mảnh đất này nghèo khó tù túng? Mà đặc thù trên hết mọi sự, Tây Đức chẳng là vùng đất Cộng hòa khối Tự do đang đương đầu chống lại với Cộng sản Đông Âu trong vấn nạn chiến tranh y thức hệ của nhân lọai mà VN đã từng trãi qua đó sao?
Những điều thắc mắc suy nghĩ đó làm chúng tôi tò mò quan sát bọn anh để nhận ra nhiều điều thay đổi hoặc ky di, lạ lùng.
Họ nói năng rặt như người Cộng sản trong nước với những tiêu đề ‘’Lao động Xã hội chủ nghĩa’’, đề cao giai cấp lao động sản xuất, qu y hóa tầng lớp nông dân cấy cầy .. (đến nỗi anh tôi si tình luôn một cô thôn nữ mộc mạc ruộng đồng nhà quê và muốn lấy làm vợ dù phải đấu tranh tư tưởng với cả nhà !).

Kamy World Internet_Ngang đây, độc giả muốn chơi với chữ nghĩa Kamy kiểu nào? Nếu cắt ngang xuống hàng, nghĩa là làm cho thoáng, cho dễ đọc, vì muốn kể tội_sát savon những Berlinois Brothers. Nếu tha thì khỏi xuống hàng, cứ để đặc nghẹt những chữ là chữ, như một đoạn cố tình để dài dòng mù mịt trước đó nữa, bởi vì ..để cho độc giả phải tha hồ lười biếng không đọc kỹ, chỉ đọc lướt, huống hồ có thể bỏ qua, để không biết lỗi phải gì sất.
Cali, May 20 /2007_TV Span : Expert !
*/ Đúng là kinh nghiệm nhà nghề đầy mình !
Chơi cái kiểu viết Kamy, thì lôi cổ quy vị vào cho chọn, cho chen vào viết chêm văn :Thấy như muốn kể tội hay không kể tội gì cũng được.
Sở dĩ, có đoạn mịt mù dài dòng không làm phân đoạn con truớc đó, vì Kamy không muốn .. giống như là nhai giẻ rách, những điều đã quá cũ xì.. đã hơn 30 năm mà nhiều người, mọi người, những người Việt lưu vong đã nói rồi, nói mãi .. những điều tố Cộng giống nhau, chung chung. Bởi vậy, chuyện tố Cộng không còn dễ nữa, trừ phi phải có riêng của mình những nhận xét đặc thù, những câu chuyện ly thú để kể.. chơi.     

Họ thấy thú vị với cái cách cười đùa giòn giã, trả treo qua về hồn nhiên dễ dàng của gái Cán bộ, bộ đội, Hà Nội, mà bọn con gái miền Nam chúng tôi hẳn sẽ thấy như là tự nhiên quá đáng. Cái vẻ khỏe mạnh, chắc nịch, hơi thô người, dễ gần cận của đàn bà con gái Việt cộng là cái đẹp hấp dẫn cái nhìn của họ giờ đây chứ không phải nét cách biệt, mong manh, bé nhỏ, yếu đuối của cái đẹp ‘‘em gầy ngón dài’’ thành thị miền Nam trước đây.
            Phải, anh tôi có thay đổi con người, tính tình và sở thích. Và bạn bè anh có lẽ cũng thế. Chắc rồi anh em chúng tôi chẳng có gì còn tương đồng với nhau nữa ?!
            Gần đến ngày anh qua lại Tây Đức, một buổi tối trong căn bếp khá rộng của ngôi nhà Yên Đổ, anh tiếp một người bạn cùng đi cùng về với anh, con Trung tá Tỉnh trưởng tỉnh Cai lậy thời Cộng hòa đang đi học tập cải tạo. Họ nói chuyện về một người bạn của họ đi cùng một nhóm khác, vừa mới về tới VN tối qua. Bỗng, anh bạn đang ngồi như thảnh thơi, lắc lẻo, gọi giật ngược :
            -Trọng, mày biết không, Romy Schneider chết rồi ..
            Anh tôi quay phắt lại, nét mặt sững sốt, nói như hét thất thanh :
            -Cái gì ? Làm sao mày biết?!
            Rồi khuôn mặt ngẩn ngơ mất hồn, trong khi anh bạn hơi có vẻ ngạc nhiên, trả lời :
            -Thì thằng.. mới về tối qua kể chuyện. Nó nói là Romy Schneider chết cũng được hơn một tuần rồi, nó chờ nghe cho rõ mọi chuyện về cái chềt của bả rồi mới đi VN, nếu không nó đã về từ tuần rồi..
            Anh tôi ngồi xuống cái phản gụ dài, nét mặt vẫn ngẩn ngơ sững sờ như chờ đợi lắng nghe tin. Và cả tôi nữa, tôi cũng lẳng lặng chờ nghe chuyện.
Giữa hai người, anh tôi có vẻ bị chấn động tâm ly rõ rệt hơn anh bạn này, và có lẽ anh chàng nào đó đã hoãn chuyến đi về VN có thể cũng bị tác động tâm l y bằng hay hơn cả anh tôi. Anh bạn này lại tiếp tục với cái giọng Nam kỳ, có lẽ hơi quá thản nhiên như để nói bất cứ điều gì mà không là loan báo một tin chết chóc và có người đang bị chấn động với :
            -TV, báo chí khắp Berlin, khắp nước Đức có loan tin, viết bài rầm rộ cả tuần lễ. Họ nói bả tự tử, chắc buồn vì thằng con trai 15 tuổi chết đụng xe.. Thật, tự tử mà làm gì?!
            Rồi anh bạn dừng lại vài giây nhìn anh tôi với vẻ vẫn thoáng ngạc nhiên :
            -Ờ .. mà bả đóng những film gì tao cũng chẳng nhớ, chẳng biết. Còn mày..
            Như thể anh bạn muốn hỏi, còn mày_ tại sao mày ngẩn ngơ rúng động dữ vậy.  
            Quay đi, tôi súyt mỉm cười nghĩ rằng, anh tôi dù có đổi thay, thay đổi, Cộng-sản Cộng-sét thì cũng vẫn chưa hết-thuốc-chữa, vì Romy Schneider cũng coi như là một trong những biểu tượng của nền văn minh văn hóa một thời Saigon cũ.

 

 

 
 
Bài  2 ...................